استاندارد ASTM C1396
استاندارد ASTM C1396 مرجع اصلی مشخصات فنی انواع صفحات روکشدار گچی در ایالات
متحده است. این استاندارد، تمام انواع گچبرگهای مورد استفاده در ساختوساز را
شامل میشود؛ از صفحات گچی دیوار و سقف معمولی گرفته تا صفحات خاص. به طور مشخص
ASTM C1396 دامنهای گسترده از محصولات را پوشش میدهد.
در ASTM C1396 اجزای تشکیلدهنده و حدود مجاز ویژگیهای فیزیکی گچبرگ با دقت تعریف
شده است. هر صفحه باید هستهای غیرقابل احتراق از جنس گچ داشته باشد که با کاغذ
مقاوم به دو طرف آن چسبیده است. استاندارد خواص فیزیکی حداقلی را برای محصولات
الزامی میداند که شامل سختی هسته گچی و لبهها، راستای دقیق و یکنواختی لبهها و
انتها، تلرانس طول و ضخامت لبه مایل (در صفحات لبهدار)، مقاومت خمشی، میزان خیز
ناشی از رطوبت، مقاومت کششی، نفوذپذیری بخار، مقاومت در برابر جذب آب
و میزان جذب آب سطحی است. به عنوان مثال، برای صفحات مقاوم در برابر رطوبت،
استاندارد الزام کرده که افزایش وزن ناشی از آبگیری در آزمون جذب آب نباید بیش از
۵٪ باشد. همچنین سختی و انسجام هسته در دماهای بالا (برای صفحات ضدحریق) باید بهبود
یافته باشد که معمولاً با افزودن الیاف معدنی به گچ حاصل میشود.
استاندارد ISO 6308
ISO 6308 نخستین استاندارد بینالمللی برای صفحات روکشدار گچی است که در سال ۱۹۸۰
تدوین شد و به عنوان مرجعی برای کشورها پیش از شکلگیری استانداردهای منطقهای
(مانند EN) عمل کرده است. این استاندارد توسط کمیته فنی ISO/TC 152 (گچ و
فراوردههای گچی) تهیه شد و کشورهای متعددی نظیر آلمان، انگلستان، ایتالیا، هند،
سوئد و غیره در تدوین آن مشارکت داشتند.
در دامنه کاربرد ISO 6308 تأکید شده که این استاندارد مربوط به صفحههای گچی برای
کاربرد به صورت پوشش عمودی یا افقی در ساختمانها است. صفحههایی که عملیات ثانویه
روی آنها انجام شده (نظیر روکش PVC کارخانهای یا لمینیت خاص) مشمول این استاندارد
نیستند. بنابراین ISO 6308 بر صفحات خامی تمرکز دارد که یا به طور مستقیم رنگ یا
کاغذدیواری میشوند و یا لایه نازک گچ بر روی آنها اجرا میگردد. هدف استاندارد،
تعیین ویژگیهای کلی این صفحات همراه با روشهای آزمون مربوطه و نیز تعریف انواع
محصول و کاربرد هر یک است.
مطابق ISO 6308 یک صفحه روکشدار گچی از یک هسته گچی تشکیل شده که توسط کاغذ محکم و
با دوام در وجوه و لبههای طولی احاطه و به آن چسبیده است. سطوح کاغذی ممکن است
بسته به نوع صفحه متفاوت باشند و ممکن
است برای افزودن خواص مازاد به هسته، افزودنیهایی به گچ اضافه شود.
استاندارد EN520
EN 520 استاندارد جامع اروپایی برای Gypsum Plasterboards (گچبرگ) است که تعاریف، الزامات و روشهای آزمون این محصولات را تعیین میکند. این استاندارد، نسخهای هماهنگشده در سطح اتحادیه اروپا (تحت کمیته CEN) است و مبنای صدور نشان CE برای صفحات گچی به شمار میآید. در ایران نیز استاندارد ملی معادل با شماره ۱۴۸۱۸ دقیقاً منطبق بر EN 520:2009 تدوین شده است. بنابراین، مفاد EN 520 نه تنها در اروپا بلکه بهعنوان مرجع در کشورهایی نظیر ایران کاربرد دارد. مطابق این استاندارد، صفحات روکش دار گچی به 8 دسته طبقه بندی میشوند.
گچبرگ نوع A
گچبرگ نوع A گچبرگ معمولی است که با عنوان RG شناخته میشود.
گچبرگ نوع H
گچبرگهای نوع H صفحات مقاوم در برابر رطوبت (MR) هستند. این صفحات دارای افزودنیهایی برای کاهش جذب آب بوده و برای فضاهای مرطوب مانند سرویسهای بهداشتی یا آشپزخانه مناسباند.
گچبرگ نوع E
گچبرگهای نوع E برای مقاومت در برابر بخار آب طراحی شدهاند و معمولاً در فضاهایی که رطوبت محیطی بالا وجود دارد، مانند استخرها یا حمامها، استفاده میشوند.
گچبرگ نوع F
گچبرگهای نوع F صفحات مقاوم در برابر آتش (FR) هستند. این صفحات دارای الیاف شیشه یا افزودنیهای مخصوص برای بهبود انسجام هسته در دماهای بالا بوده و برای دیوارها و سقفهایی با نیاز به مقاومت حریق به کار میروند.
گچبرگ نوع P
گچبرگهای نوع P بهعنوان صفحات پایه گچکاری استفاده میشوند. سطح این صفحات برای اجرای اندود گچی بهینه شده است.
گچبرگ نوع D
گچبرگهای نوع D دارای هسته با چگالی بالا هستند و برای مکانهایی که نیاز به مقاومت مکانیکی بالاتری دارند به کار میروند.
گچبرگ نوع R
گچبرگهای نوع R یا گچبرگهای مقاوم مکانیکی (Impact Resistant) برای فضاهای پرتردد یا دیوارهایی که در معرض ضربه هستند مانند مدارس، بیمارستانها یا راهروها استفاده میشوند.
گچبرگ نوع I
گچبرگهای نوع I صفحات با سختی سطحی بالا هستند که در برابر خراش یا آسیبهای سطحی مقاومت بیشتری دارند و برای مکانهای پرتردد مناسباند.
افزون بر اینها، EN 520 ویژگیهای لبههای استاندارد صفحههای گچی را تعریف کرده است. چهار نوع گچبرگ اصلی شامل لبه صاف (Square)، لبه طبقهدار (Tapered) جهت نوارکشی درزها، لبه اریب (Beveled) و لبه گرد (Rounded) در این استاندارد تعریف و اندازههای مجاز هر کدام تعیین شده است. برای مثال، عمق شیب لبه tapered باید بین ۰٫۶ تا ۱٫۹ میلیمتر و عرض آن ۴۰ تا ۸۰ میلیمتر باشد. وجود این لبهها امکان درزبندی همسطح و صاف را در ساختارهای درایوال فراهم میکند.
استاندارد BS 1230 (بریتانیا)
پیش از تدوین EN 520، در انگلستان استاندارد BS 1230-1:1985 مرجع مشخصات صفحههای گچی بود. این استاندارد انواع صفحات را به صورت Type 2, Type 1, ... دستهبندی میکرد. Type 1 معادل صفحه گچی معمولی برای تزئین مستقیم (معادل Type A امروزی)، Type 3 و Type 4 مربوط به صفحات مقاوم در محیط مرطوب (شبیه به H1/H2)، و Type 5 مربوط به صفحات مقاوم حریق (مشابه گچبرگ نوع F) بود. همچنین این استاندارد روش آزمون جذب آب سطحی (روش Cobb) و سایر آزمونها را در پیوستهای خود داشت. با معرفی EN 520 در سال ۲۰۰۴، استاندارد BS 1230 رسماً کنار گذاشته شد و بریتانیا نیز همان استاندارد اروپایی را به کار گرفت. هنوز هم در منابع فنی گاهی به جای Type H1 از عبارت BS 1230 Type 3 استفاده میشود که نشاندهنده سابقه این طبقهبندی در صنعت است.